Merkez Bankası Ocak başından beri ne yaptı? Ne yapmadı?

Merkez Bankasının ne yaptığını, ne yaparsa ne olacağını konu ile ilgilenenler biliyor. Ancak bu konu dışındakiler bilmiyor. Merkez Bankası Ocak başından beri ne yaptı? Ne yapmadı? Ne yaptı da Dolar 3.95 den 3.75 lere indi, yarın ne yapabilir? Ne yaparsa ne olur? Haftasonu Fitch not konusunda ne yapar gibi konular hakkında herkesin anlayacağı dilde yazacağım.Doların 3.95 den 3.75'e inmesiyle beraber bir çok kişi hocam hani tek çözüm faiz artırımıydı, hani faiz artmazsa dolar düşmezdi dedi.  Bu söyleme bazı siyasetçiler de katıldı: "Gördünüz mü bakın faiz arttırmadan da Doları indirdik" mealinde sözler söylediler. Bu söylemler elbetteki doğru değildi. Merkez Bankası bal gibi faiz arttırımı yaptı. Sadece örtülü, gözükmeyen, geçici şekilde yaptı. Peki ne yaptı ve bundan sonra ne olur? Bankaların TL ihtiyaçları vardır. Merkez Bankasından bu ihtiyacı belli  bir faiz karşılığında alırlar. Bu ihtiyacı almalarının 3 yolu vardır. A) Haftalık B) Gecelik ve C) Geç likidite penceresi  Haftalık seçeneğinde bankalar merkez bankasından %8 ile para alırlar. Gecelikte iki yoldan %8.5 ile para alırlar. Haftalık seçeneğinde bankalar merkez bankasından %8 ile para alırlar. Gecelikte iki yoldan %8.5 ile para alırlar.  yani Geç Likidite penceresini kullanır. Buradaki faiz oranı %10 dur. Yani demekki bankalar: %8, %8.5 veya %10 dan TL alırlar. Bankaların Haftalık repo (yani birinci seçenek %8) ve gecelik borçlanma (yani ikinci seçenek %8.5) pencerelerini kullanma oranları dikkate alınarak ağırlıklı faiz (ağırlıklı fonlama faizi) bulunur. 2016 sonunda bu rakam yaklaşık %8.30 du.  Üçüncü seçenek yani bankaların Geç likidite penceresinden %10 dan borçlanması neredeyse hiç olmayan bir durumdur. Çünkü bir Banka Geç likidite penceresine giderse bu kötü durumda olduğunun, acil paraya ihtiyacı olduğunun göstergesidir  Şimdi biz faiz artmalı derken neyden bahsediyoruz? Hem haftalık repo faizi 8% in artmasından hem de gecelik %8.5 luk faizin artmasından, bir başka deyiş ile ağırlıklı fonlama faizinin artmasından bahsediyoruz. Peki Merkez Bankası 2017 başından bu yana ne yaptı? Bir kere ilk 10 gün hiç bir şey yapmadı. Doları 3.95'e giderken izledi.  Sonra sırf Haftalık repo faizini (%8) arttırdı demesinler diye her türlü yandan dolanma ile faiz arttırdı. İlk önce piyasaya zorunlu karşılık yolu ile dolar likidite bıraktı, işe yaramadı  Sonra haftalık repo açmıyorum dedi. Yani %8 den borç vermem gidin gecelikden %8.5 dan borçlanın dedi. Yetmedi.  En sonunda gitti gecelikten verdiği parayı kıstı. Yani geriye %10 luk Geç likidite penceresi kaldı. Bankalar zorla buraya itildi.  İşin içine %10 girince bankaların aldıkları TL ağırlıklı olarak onlara pahalıya patlamış oldu. Şu anda ağırlıklı fonlama faizi Yüzde 9.5 lara gelmiş durumda. Yani Merkez Bankası bal gibi faiz arttırdı. Sadece bunu yaptığını göstermiyor. “Ama aslında her şey görülüyor, buna niye örtülü artış diyoruz” diyeceksiniz. Kötü olan yanı bu zaten. Yani sırf dosdoğru haftalık faizi arttrmak yerine bu yola giren Merkez Bankası dışarıya ben direk artış yapamıyorum  sinyali veriyor, ki bu bizim için çok tehlikeli. Artı şu an izlenen yol geçici, artı TL likidite çok sıkılırsa bu zaten hem mevduat  Hem de kredi faizlerinde artışa yol açacak. Bu yolu izleyerek, hem geçici önlem alıyor, hem de baskı altında izlenimi veriyor.  Yarın Merkez Bankası Haftalık repo da 0.5 puan (bence yetersiz), gecelikde 0.5 puan (bence yine yetersiz)  ve Geç likidite penceresinde 1 tam puan artış yapabilir. Bu şu ana kadar yaptığına devam edeceği sinyali olur.  Yapılması gereken ise Haftalık repo faizini tam 11 puana taşıyıp ben enflasyon üzerinde 2 puan (%2 reel faiz) duruyorum demektir.  Burada insanlar “hocam faiz kötü değil mi ekonomi için” argümanlarına başlıyor. Evet kötüdür. Ama faiz bir sonuçtur. Eğer faiz yükselmişse bu senin ülkenin önceki faiz oranı ile Dolar çekemediği anlamına gelir. Çünkü riskin yükselmiştir.  Kimse faiz oranını ülkenin riskine değer görmüyorsa, ya Dolar uçar, ya da sen faiz artırır denge yaratırsın. Bir öğrencinin karnesi sonuçtur. Dönem içi çalışkanlığı veya tembelliği ise nedendir. Tembellik yaparsa notlar düşük gelir Düşük not kötü bir şeymidir, öğrencinin moralini bozar mı? Bozar. Ama karneyi almasın yokmuş sayalım diyemezsiniz. Cuma günü ise Kredi Değerlendirme Kuruluşundan Türkiye'nin notunun kırmasını bekliyorum. Yazdıklarımdan şu da anlaşılmamalı. "Faiz artınca her şey düzelecek" Hayır düzelmeyecek. Faiz sadece Kalp krizi geçiren hastaya ilk kalp masajıdır. Kısa vadede hayat kurtarır, zaman kazandırır. Ama siz eğer yapısal değişim yapmazsanız, kalp masajı geçmişte kalır, ikinci kriz daha sert gelir...Dünya ekonomik gerçeklerinden kaçamayız. TL de sorun yok Dolar degerleniyor ondan diyenler: 2015'de Dolar endeksi 100 idi dolar 2.63 Su anda Dolar endeksi hala 100 Dolar 3.76!

Prof. Dr. Özgür Demirtaş

Finans Kürsü Başkanı,

Sabancı Üniversitesi

https://twitter.com/ProfDemirtas

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Üye Ol